२० रोपनीमा ड्रागन फ्रुट खेती, पहिलो वर्षमै उत्पादनः गाउँमै सम्भावना खोज्दै मण्डनदेउपुरका ‘शम्भुप्रसाद’

मण्डनदेउपुर । गाउँमा रोजगारी छैन, खेती गरेर जीविकोपार्जन गर्न सकिँदैन र युवाहरू गाउँमा बस्दैनन् भन्ने भाष्य चिर्दै काभ्रेको मण्डनदेउपुर नगरपालिका–९, रानीटारका किसान शम्भुप्रसाद सापकोटाले व्यावसायिक ड्रागन फ्रुट खेतीबाट नयाँ सम्भावना देखाउनुभएको छ ।
करिब २० रोपनी क्षेत्रफलमा ड्रागन फ्रुट खेती गर्नुभएका सापकोटाको बारीमा रोपेको पहिलो वर्षमै व्यावसायिक उत्पादन सुरु भएको छ । खेतीमा करिब ७० लाख रुपैयाँ लगानी गर्नुभएका उहाँले पहिलो वर्षमै करिब चार हजार केजी ड्रागन फ्रुट उत्पादन हुने अपेक्षा गर्नुभएको छ । मण्डनदेउपुरको कृषि क्षेत्रमा नयाँ सम्भावनाको उदाहरण बनेको उहाँको खेतीबाट उत्पादित ड्रागन फ्रुट प्रतिकेजी ४८० रुपैयाँका दरले बिक्री भइरहेको छ । उत्पादित फल काठमाडौँको कालीमाटीस्थित बजारसम्म पु¥याएर बिक्री गर्ने गरेको सापकोटाले बताउनुभयो ।
आफूले लगाएको ड्रागन फ्रुट जिल्लाकै नमुना जातको भएको उल्लेख गर्दै उहाँले मण्डनदेउपुरमा पनि व्यावसायिक रूपमा यसको खेती गर्न सकिने सम्भावना पुष्टि भएको बताउनुभयो । उचित योजना, लगानी र मेहनत गर्न सके गाउँमै बसेर कृषि व्यवसायबाट आम्दानी गर्न सकिने उहाँको खेतीले देखाएको छ ।
बाँझो जमिनमा सम्भावनाको खोजी
काभ्रेका ग्रामीण क्षेत्रमा हजारौँ रोपनी खेतीयोग्य जमिन बाँझै रहने, युवा रोजगारीका लागि सहर तथा विदेश जाने र गाउँमा कृषि श्रमिकको अभाव हुने समस्या देखिँदै आएको छ । यस्तो अवस्थामा आफ्नै गाउँको जमिनमा ठूलो लगानी गरेर नयाँ प्रकारको फलफूल खेतीमा लाग्नुभएका सापकोटा स्थानीय कृषिका लागि प्रेरणादायी उदाहरण बन्नुभएको छ । कृषिलाई परम्परागत निर्वाहमुखी पेसाका रूपमा मात्र नहेरी व्यावसायिक उद्यमका रूपमा विकास गर्न सके गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्न र आम्दानी बढाउन सकिन्छ भन्ने सन्देश उहाँको प्रयासले दिएको छ ।
‘गाउँमै गरौँ कृषि’ भन्ने अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्नुभएका सापकोटाको खेतीले स्थानीय भूगोल र बजारको सम्भावनालाई उपयोग गर्न सके कृषिमा नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सकिने देखाएको छ । यस्ता नवीन कृषि प्रयासलाई प्रोत्साहन गर्न स्थानीय सरकारले किसानलाई प्राविधिक सहयोग, बजार व्यवस्थापन, सिँचाइ सुविधा तथा उत्पादनका आधारमा लक्षित अनुदान उपलब्ध गराउन आवश्यक देखिन्छ ।
स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि उपयोगी ड्रागन फ्रुट
ड्रागन फ्रुट स्वादिलो र आकर्षक फल हुनुका साथै पोषणका दृष्टिले पनि उपयोगी मानिन्छ । यसमा पानी, फाइबर, भिटामिन सी तथा विभिन्न खनिज तत्त्व पाइन्छन् । फलको गुदीमा पाइने प्राकृतिक वनस्पतिजन्य यौगिक र एन्टिअक्सिडेन्टले शरीरका कोषलाई अक्सिडेटिभ क्षतिबाट जोगाउन सहयोग गर्न सक्छन् । यसमा पाइने फाइबरले पाचन प्रक्रियालाई सहयोग गर्नुका साथै आन्द्राको स्वास्थ्य कायम राख्न मद्दत गर्न सक्छ । पर्याप्त फलफूल र तरकारी समावेश भएको सन्तुलित आहारको हिस्सा बनाउँदा ड्रागन फ्रुटले शरीरलाई आवश्यक पोषक तत्त्व उपलब्ध गराउन योगदान पु¥याउँछ । यद्यपि, ड्रागन फ्रुट कुनै रोगको निश्चित उपचार होइन । यसको सेवनलाई सन्तुलित आहार र स्वस्थ जीवनशैलीको एउटा हिस्साका रूपमा लिनुपर्छ ।
बजार र सरकारी सहयोग भए खेती विस्तार गर्न सकिने
ड्रागन फ्रुटको व्यावसायिक खेती विस्तारका लागि उत्पादन मात्र पर्याप्त हुँदैन । गुणस्तरीय बिरुवा, उपयुक्त हावापानी, खेती प्रविधि, रोग–किरा व्यवस्थापन, सिँचाइ, भण्डारण र बजारसम्मको पहुँच पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । सापकोटाले सुरु गर्नुभएको खेतीलाई सफल बनाउन उत्पादनको गुणस्तर कायम राख्दै बजारको मागअनुसार बिक्री व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक हुनेछ । त्यस्तै, उहाँको अनुभवलाई अन्य इच्छुक किसानसम्म पु¥याउन सके मण्डनदेउपुरमा वैकल्पिक फलफूल खेतीको सम्भावना विस्तार हुन सक्छ ।
स्थानीय सरकारले यस्ता किसानको खेती अवलोकन गरी सम्भाव्यताका आधारमा प्राविधिक परामर्श, सहुलियतपूर्ण ऋण, लक्षित अनुदान तथा बजारसँगको सम्बन्ध विस्तारमा सहयोग गर्न सके थप किसानलाई व्यावसायिक कृषिमा आकर्षित गर्न सकिन्छ । गाउँमा अवसर छैन भन्दै बसाइँसराइ बढिरहेका बेला आफ्नै माटोमा सम्भावना खोज्नुभएका शम्भुप्रसाद सापकोटाको प्रयासले एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—कृषिलाई आधुनिक प्रविधि, व्यावसायिक सोच र बजारसँग जोड्न सके गाउँमै बसेर पनि उद्यमशीलताको बाटो बनाउन सकिन्छ ।