ज्ञानमणि नेपाल कालोटोपी
प्रदिप केसी बञ्जारा ।
पनौती । काभ्रे जिल्लामा बालबालिकालाई नियमित स्तनपान घट्दोक्रममा रहेको पाइएको छ । यसप्रति सरोकारवालाहरुले चिन्ता व्यक्त गर्दै सचेतना कार्यक्रममा जोड दिएका छन् ।
मंगलबार बागमती प्रदेश सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालय, स्वास्थ्य निर्देशनालय, जन स्वास्थ्य कार्यालय काभ्रेपलाञ्चोकको आयोजना तथा पनौती नगरपालिकाको समन्वयमा सरोकारवालाहरुबीच अन्तक्र्रिया कार्यक्रमको आयोजना गरियो । जसमा पनौती नगरपालिकाभित्र रहेका औषधी व्यवसाय, निजी स्वास्थ्य संस्था, डिपार्टमेन्ट स्टोर संचालकहरु लगायतको उपस्थिती थियो ।
कार्यक्रममा आमाको दूधलाई प्रतिस्थापन गर्ने वस्तु (विक्री वितरण नियन्त्रण) ऐन २०४९ लगायत स्तनपान अभिमुखीकरण सम्पन्न भयो । कार्यक्रममा नगरका ४० भन्दा बढी औषधी व्यबसाय, निजी स्वास्थ्य संस्था र डिपार्टमेन्ट स्टोर संचालकहरुको सहभागिता रहेको थियो । कार्यक्रममा जनस्वास्थ्य कार्यालयबाट गायत्री शर्मा पौडेलले कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा सहभागीका तर्फबाट उठेका जिज्ञासाको जनस्वास्थ्य अधिकृत दिपेन्द्रकाजी श्रेष्ठले जवाफ दिँदै यसप्रति सबैको सहयोग आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।
कार्यक्रममा दिइएको जानकारी अनुसार पछिल्ला केही वर्षयता बालबालिकालाई नियमित स्तनपान घट्दो अवस्थामा छ । स्वास्थ्य संस्थामा गएर सुत्केरी गराउने महिलाहरुको संख्या ८० प्रतिशत रहेको भएपनि जन्मिएको १ घण्टाभित्र नवजात शिशुलाई दूध खुवाउने दर भने जम्मा ५५ प्रतिशत मात्र रहेको छ । यसले बालबालिकाको स्वास्थ्यमा गम्भिर असर परिरहेको छ । शिशुलाई ६ महिनासम्म स्तनपान गराउने दर ६५ प्रतिशत र २ वर्षसम्म स्तनपान ९४ प्रतिशत भइरहेको तथ्यांक देखिन्छ । यद्यपी जन्मिएको एक घण्टाभित्र आमाको दूध खुवाउने हो भने यसले बच्चालाई अमृत समान हुने भएपनि यसतर्फ भने जम्मा ५५ प्रतिशत मात्र प्रगति भइरहेको छ । यो निकै ठूलो चुनौतीको रुपमा रहेको कार्यक्रममा बताइएको छ ।
एक तथ्यांक अनुसार कोशी प्रदेशमा नियमित स्तनपान गराउने आमाको संख्या ५३ प्रतिशत रहेको छ । मधेसमा ६५, बागमतीमा ४३ प्रतिशत, गण्डकीमा ६४, लुम्बिनीमा ३६, कर्णालीमा ७४ र सुदुरपश्चिममा ७४ प्रतिशत रहेको छ । जसमध्ये काभ्रे जिल्लामा ६७.७ प्रतिशत रहेको छ । आमाहरु घरायसीका साथै कार्यालयसम्बन्धी कामकाजमा व्यस्त हुने दैनिकी तथा कतिपय आमाहरुले आफ्नो सौन्दर्यमा कमी आउने बाहानामा शिशुलाई नियमित स्तनपान नगराईरहेको पनि पाइएको छ । जसले गर्दा आमा र बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा गम्भीर र दीर्घकालिन असरहरु देखिने गरेको कार्यक्रममा जानकारी दिइयो ।
यसलाई न्यूनिकरण गर्न स्तनपानको महत्व के छ, किन नियमित स्तनपान गराउने, यसका फाइदा के छन् भन्ने विषयमा जनचेतना जगाउनु पर्ने जनस्वास्थ्य अधिकृत दीपेन्द्रकाजी श्रेष्ठले बताउनुभयो । उहाँले दिनुभएको जानकारी अनुसार विश्वमा आमाको दूधको प्रतिस्थापित वस्तु खरिदमा मात्रै वार्षिक ७२ खर्ब लगानी भइरहेको छ । तैपनि ती खाद्यवस्तुहरुमा आमाको दूधमा पाइने तत्वहरु पाइँदैन । यो जनचेतना विशेषगरि आमाहरुलाई दिनुपर्ने सहभागीहरुले बताएका थिए । हरेक संघसंस्थाहरुमा स्तनपान कक्ष स्थापना गर्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ तर कतिपयमा त्यो पाइँदैन । यसले पनि नियमित स्तनपानमा समस्या भइरहेको जनस्वास्थ्य निरिक्षक दीक्षा थापा बताउनुहुन्छ । नियमित स्तनपानले बच्चाहरुमा रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ । अन्यथा कुपोषण, पुड्कोपना बढ्नुका साथै बालबालिकाको दिमागको विस्तारमा पनि असर पुग्छ ।
नियमित स्तनपान महिलाको एकल प्रयासले मात्र सफल हुँदैन यसमा परिवार, समाज, सरकारको पनि उत्तिकै भूमिका रहेको हुन्छ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार ऐन–२०७५ अनुसार सुत्केरी आमालाई ९८ दिनसम्म तलबी बिदा पाउने सुविधा छ तर कतिपय कार्यालय र निजी संस्थाहरुले यसलाई कार्यान्वयन गरेका छैनन् । यसले पनि नियमित स्तनपानमा समस्या भइरहेको छ । जसले दीर्घरोगहरुको जोखिम बढ्ने र तिनीहरुको उपचारमा ठूलो लगानी बढीरहेको कार्यक्रममा बताइएको थियो ।
यसका साथै सम्बन्धित व्यवसायीहरुलाई पनि बजारमा किन्न आउनेजति सबैलाई सामान बेच्दा पनि चिकित्सकको सल्लाह हो वा होइन, जथाभावी प्रयोग पो भइरहेको छ कि, लगायतका विषयमा सोधेर आवश्यक भएमा मात्र आमाको दूधको विकल्पका वस्तुहरु बिक्री गर्न सुझाव दिइएको थियो । ऐनमा भनिएका भन्दा बेगरका कामहरु भए वा गरेको पाइए के कस्ता दण्ड जरिवाना हुने भन्ने पनि कार्यक्रममा जानकारी दिइएको थियो ।
पनौती नगरपालिकाका प्रमुख रामशरण भण्डारीको प्रमुख आतिथ्यता, तथा उपप्रमुख गीता बञ्जारा र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नोखीराम ओलीको विशेष आतिथ्यतामा कार्यक्रम भएको थियो । उपप्रमुख बञ्जारा र प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत ओलीले ऐन बनेको लामो समयपछि भए पनि कार्यान्वयन हुन लागेकोमा खुशी व्यक्त गर्दै यसमा पनौतीका तर्फबाट हुनु पर्ने सबै सहयोग रहने बताउनुभयो ।